Kuki barədə iki qütb rəy var və hər ikisi yanlışdır. Birincisi: «kuki — casusluq alətidir, hamısını söndürmək lazımdır». İkincisi: «kuki — texniki xırdalıqdır, banneri bağla və unut». Reallıq arada durur və onu bilmək faydalıdır, çünki bu, sizin gündəlik brauzer təcrübənizə birbaşa toxunur.
Bu səhifə hüquqi formallıq üçün yazılmayıb. Burada dörd şeyi izah edirik: kuki əslində nədir və nə deyil; bizim saytda hansı kateqoriyalar işləyir; tərəfdaşlıq atribusiyası mexanizmi necə qurulub və nəyi göstərir; kukiləri necə söndürmək, təmizləmək və idarə etmək olar — brauzer-brauzer, addım-addım. Uydurma rəqəmlərə burada rast gəlməyəcəksiniz: bir çox sayt «filan kuki 730 gün saxlanılır» yazır və bu rəqəmi haradan götürdüyünü izah etmir. Biz mövcud olan mexanizmi izah edirik, uydurulmuş cədvəli deyil.
Kuki nədir — sadə dillə
Kuki (cookie) — veb-saytın brauzerinizdə saxladığı kiçik mətn qeydidir. Ən sadə formada o, iki hissədən ibarətdir: ad və dəyər. Məsələn, «razılıq = verilib» və ya «dil = az». Brauzeriniz növbəti dəfə həmin sayta müraciət edəndə bu qeydi geri göndərir və sayt beləliklə əvvəlki vəziyyəti «xatırlayır».
Kukinin ümumiyyətlə mövcud olmasının səbəbi texnikidir. Veb protokolu yaddaşsızdır: hər sorğu server üçün sıfırdan başlayır və o, bu sorğunun bir dəqiqə əvvəlki sorğu ilə eyni adamdan gəldiyini bilmir. Kuki olmasaydı, sayt sizin razılıq bannerini artıq bağladığınızı da xatırlaya bilməzdi və o, hər səhifədə yenidən çıxardı.
Kuki nə deyil
Bu bölmə vacibdir, çünki qorxu çox vaxt yanlış təsəvvürdən doğur:
- Kuki proqram deyil. O, mətn qeydidir, icra olunan kod deyil — kompüterinizdə heç nə «işlətmir», virus daşımır.
- Kuki fayllarınızı oxumur. Sənədlərinizə, şəkillərinizə və ya başqa proqramlara girişi yoxdur.
- Kuki sizin adınızı bilmir. Onun bildiyi tək şey — orada yazılanlardır. Sayt sizin adınızı soruşmayıbsa, kukidə ad ola bilməz.
- Kuki saytlar arasında sərbəst gəzmir. Bir domenin qoyduğu kukini başqa domen adi qaydada oxuya bilmir — bu, brauzerin əsas təhlükəsizlik qaydasıdır.
Kuki, localStorage və piksel — fərq nədədir
Bu üç anlayış tez-tez qarışdırılır, halbuki fərq praktikdir:
- Kuki hər sorğu ilə birlikdə avtomatik serverə göndərilir. Onun müddəti var: sessiya kukisi brauzeri bağlayanda yox olur, davamlı kuki isə təyin olunmuş müddət bitənə qədər və ya siz təmizləyənə qədər qalır.
- localStorage — brauzerin daxili yaddaşıdır. O, serverə öz-özünə göndərilmir: məlumat brauzerdə qalır və yalnız səhifədəki skript ona müraciət edəndə istifadə olunur. Müddəti də yoxdur — siz silənə qədər qalır. Praktikada bu, interfeys tənzimləmələri üçün istifadə olunur.
- Piksel (izləmə pikseli) — səhifəyə yerləşdirilmiş görünməz kiçik təsvirdir. Onun məqsədi şəkil göstərmək deyil: brauzeriniz onu yükləyəndə həmin sorğunun özü qeydə alınır. Yəni piksel məlumat saxlamır, o, sadəcə hadisəni bildirir.
Nə üçün bunu bilmək lazımdır? Çünki «bütün kukiləri sildim, indi izlənmirəm» təsəvvürü natamamdır. Kukiləri silmək kuki əsaslı mexanizmi sıfırlayır, lakin localStorage və ya piksel əsaslı ölçmə fərqli səviyyədə işləyir. Brauzerin «bütün sayt məlumatını sil» funksiyası isə hər üçünə toxunur — aşağıdakı təlimatlarda məhz onu göstəririk.
Bizim saytda kuki kateqoriyaları
Burada hər kukinin adını və gün-gün müddətini sadalamırıq. Belə siyahı ya real vəziyyətdən dərhal geri qalır, ya da başqa saytdan köçürülür — hər iki halda oxucu üçün dəyəri sıfırdır. Bunun əvəzinə kateqoriyaları açırıq: hər kateqoriya nə üçündür, söndürmək olar-olmaz və söndürəndə real olaraq nə dəyişir.
1. Ciddi zəruri (texniki) kukilər
Bunlar saytın işləməsi üçün lazımdır və söndürülə bilmir — daha doğrusu, söndürmək mümkündür, lakin bu, saytın özünə toxunur. Onların işi: razılıq seçiminizi yadda saxlamaq (əks halda banner hər səhifədə yenidən çıxardı), sessiyanın texniki bütövlüyünü təmin etmək, təhlükəsizlik və yüklənmənin düzgün paylanması ilə bağlı bazis funksiyalar.
Diqqətəlayiq detal: razılıq kukisi özü də kukidir. Yəni «kukiləri istəmirəm» seçiminizi yadda saxlamağın yeganə yolu — bunu bir kukidə qeyd etməkdir. Bu, paradoks kimi görünür, lakin əslində məntiqlidir və məhz buna görə bu kateqoriya razılıq tələb etmir: o, məlumat toplamaq üçün deyil, sizin qərarınızı icra etmək üçün var.
2. Analitik kukilər
Bu kukilər ümumiləşdirilmiş statistika üçündür: hansı səhifə oxunur, oxucu harada mətni tərk edir, cihaz masaüstüdür yoxsa mobil, təkrar baxışdır yoxsa ilk. Bunlar redaksiya alətidir, reklam aləti deyil — az oxunan bölmə ya pis yazılıb, ya lazımsızdır, hər ikisi düzəliş tələb edir.
Analitik ölçmə «kim oxudu» sualına cavab vermir və biz bunu şəxsi profilə çevirmirik — bizdə əlaqələndirəcək profil yoxdur, çünki saytda qeydiyyat mexanizmi ümumiyyətlə mövcud deyil.
Söndürülə bilər. Söndürdükdə mətn eyni qalır: heç bir bölmə bağlanmır, oxu limiti yaranmır.
3. Tərəfdaşlıq (atribusiya) kukiləri
Ən çox sual doğuran kateqoriya. Aşağıda ayrıca bölmədə tam açırıq. Qısaca: bunlar keçidin bizim saytdan gəldiyini müəyyən edir və başqa heç nə etmir.
Söndürülə bilər. Söndürdükdə sizin üçün heç nə dəyişmir — nə bonus, nə şərtlər, nə də saytın funksiyası. Dəyişən yalnız bir şeydir: keçid bizə aid edilmir.
4. Reklam kukiləri
Bu kateqoriyanı olduğu kimi yazaq. Klassik mənada reklam kukisi — istifadəçini saytlar arasında izləyib ona fərdi banner göstərmək üçün istifadə olunan mexanizmdir: siz bir saytda ayaqqabıya baxırsınız, sonra həmin ayaqqabı hər yerdə sizi «izləyir».
Bizim saytda banner reklam yerləşdirilmir — burada nə reklam blokları var, nə də kənar reklam şəbəkəsinin skripti. Ona görə burada belə mexanizm işləmir. Bu kateqoriyanı cədvəldə tamamlıq üçün saxlayırıq və gələcəkdə vəziyyət dəyişsə, bu səhifəni yeniləyəcəyik — yenilənmə tarixini dəyişməklə.
Vacib xəbərdarlıq: operatorun saytına keçdikdən sonra vəziyyət tamam başqadır. Orada reklam və remarketinq mexanizmləri işləyə bilər və bu, tamamilə onun qərarıdır — bizim nəzarətimizdə deyil.
Kateqoriyalar cədvəli
| Kateqoriya | Nə üçündür | Söndürmək olar? | Söndürsəniz nə olacaq |
|---|---|---|---|
| Ciddi zəruri (texniki) | Razılıq seçimini yadda saxlamaq, sessiyanın texniki bütövlüyü, təhlükəsizlik | Yox — saytın işləməsi üçün lazımdır | Razılıq banneri hər səhifədə yenidən çıxacaq; sayt səhv işləyə bilər |
| Analitik | Ümumiləşdirilmiş baxış statistikası: hansı səhifə oxunur, hansı cihazdan | Bəli | Heç nə itmir — mətn tam açıq qalır. Biz sadəcə həmin baxışı statistikada görmürük |
| Tərəfdaşlıq (atribusiya) | Operatorun saytına keçidin bizim resursdan gəldiyini müəyyən etmək | Bəli | Sizin üçün heç nə dəyişmir — bonus, əmsal və şərtlər eynidir. Keçid sadəcə bizə aid edilmir |
| Reklam | Fərdi banner göstərmək üçün istifadə olunan mexanizm | Bəli | Bu saytda banner reklam yerləşdirilmir — praktikada söndürüləcək bir şey yoxdur |
| Operatorun kukiləri (üçüncü tərəf) | Keçiddən sonra onun saytında qoyulur — sessiya, tənzimləmə, marketinq | Yalnız operatorun tərəfində və ya brauzerdən | Bizim nəzarətimizdə deyil — onun öz siyasəti ilə tənzimlənir |
Tərəfdaşlıq kukiləri — mexanizmin tam açılışı
Bu bölməni ayrıca və geniş yazırıq, çünki sənayedə o, ya ümumiyyətlə yazılmır, ya da bir cümlə ilə ötürülür. Halbuki oxucunun bilməli olduğu əsas hissə məhz buradadır.
Necə işləyir
Saytda tərəfdaşlıq (afiliyasiya) keçidləri var — bu, bizim gəlir mənbəyimizdir və biz onu Haqqımızda bölməsində açıq yazmışıq. Keçidə klikləyəndə ardıcıllıq belədir: brauzeriniz əvvəlcə izləmə sisteminə keçir, orada bu keçidin bizim saytdan gəldiyi qeyd olunur, sonra brauzeriniz operatorun resursuna yönləndirilir. Bütün bu proses bir neçə yüz millisaniyə çəkir və istifadəçi üçün adi keçid kimi görünür.
Qeydin özü sadədir: o, hansı tərəfdaşın keçidinin işlədiyini bildirən identifikatordur. Orada nə sizin adınız var, nə e-poçtunuz, nə də başqa şəxsi məlumat — çünki bizdə bunların heç biri yoxdur və ötürüləcək bir şey yoxdur.
Niyə ümumiyyətlə lazımdır
Atribusiya olmadan afiliyasiya modeli işləmir: operator hansı resursun oxucu gətirdiyini bilməlidir ki, komissiyanı kimə ödəyəcəyini müəyyən etsin. Bu, sənayenin standart mexanizmidir və biz bunu «texniki zərurət» kimi maskalamırıq — bu, birbaşa bizim maraqlarımıza xidmət edən mexanizmdir. Gizlətməyə səbəb görmürük.
Sizin üçün nə dəyişir — heç nə
Burada ən çox yayılan yanlış təsəvvürü aradan qaldırmaq lazımdır. Oxucular bəzən düşünür ki, «tərəfdaş keçidi ilə getsəm, mənə pis şərtlər verəcəklər» və ya əksinə, «tərəfdaş keçidi xüsusi bonus açır». Hər ikisi yanlışdır.
- Şərtlər eynidir. Bizim keçidlə və ya operatorun ünvanını brauzerə birbaşa yazmaqla getməyiniz arasında oyunçu üçün fərq yoxdur: bonus, əmsallar, limitlər — hamısı eyni.
- Əlavə ödəniş yoxdur. Komissiya operator tərəfindən ödənilir, oxucudan tutulmur. Keçid sizə bir qəpik də baha başa gəlmir.
- Əlavə məlumat tələb olunmur. Keçid sizdən heç nə soruşmur.
- Qiymətləndirməyə təsir etmir. Komissiya bizim mətnimizdəki tənqidi hissəni silmir — offşor lisenziyanın zəif tərəfləri barədə yazdıqlarımız yerində durur.
Biz nə görürük — və nə görmürük
Bu, oxucu üçün ən dəyərli hissədir:
- Görürük: keçid faktını və ümumi statistikanı — nə qədər klik olub, hansı səhifədən.
- Görmürük: operatorda hesab açıb-açmadığınızı fərdi səviyyədə, hansı e-poçtla qeydiyyatdan keçdiyinizi, nə qədər depozit qoyduğunuzu, hansı oyunu açdığınızı, nə uduzub-udduğunuzu. Balansınız da, mərc tarixçəniz də bizim üçün bağlıdır.
Arxasında texniki quruluş durur: operator tərəfdaşa fərdi oyunçu profili vermir, tərəfdaşlıq hesabatı ümumi rəqəmlərlə işləyir. Yəni «filan oxucu Fraga-da nə edir» sualının cavabı bizdə yoxdur — nə kuki vasitəsilə, nə də başqa yolla.
Operatorun kukiləri — keçiddən sonra nə olur
Bu, ayrıca vurğu tələb edən məqamdır, çünki oxucular çox vaxt saytları ayırmır və düşünür ki, icmalda oxuduqları qaydalar operatorun resursunda da işləyir.
Keçid anından etibarən siz başqa şirkətin saytındasınız. Orada onun kukiləri qoyulur və onun məxfilik siyasəti işləyir. Operator öz sessiya kukilərini, tənzimləmə kukilərini və öz qərarına uyğun olaraq marketinq mexanizmlərini istifadə edə bilər. Bizim buna nə girişimiz var, nə də təsir imkanımız: nə onları söndürə bilirik, nə oxuya bilirik, nə də orada nəyinsə silinməsini təmin edə bilirik.
Deməli bir iş qalır: operatorun kuki və məxfilik qaydaları ilə onun öz saytında tanış olun. Bizim bu səhifəmiz orada nə baş verdiyini demir və deməyə haqqı yoxdur. Bu saytdakı razılıq banneri də yalnız bu domendə işləyir — o, başqa domendə heç nəyi söndürmür.
Kukiləri necə idarə etmək olar
Nəzarət tam sizdədir və bunun üç səviyyəsi var.
Səviyyə 1 — bu saytdakı razılıq tənzimləməsi
Ən sadə yol. Sayta ilk daxil olanda razılıq banneri görünür: orada kateqoriyaları qəbul edə və ya imtina edə bilərsiniz. Seçim birdəfəlik deyil — istənilən vaxt fikrinizi dəyişə bilərsiniz. Razılığı geri götürmək üçün ya sayt üzərindəki tənzimləməyə qayıdın, ya da bu domenin kukilərini brauzerdən silin — o zaman banner yenidən çıxacaq və seçimi sıfırdan edəcəksiniz.
Səviyyə 2 — brauzer tənzimləmələri
Brauzer səviyyəsindəki tənzimləmə bütün saytlara şamil olunur, təkcə bizimkinə yox — və elə buna görə daha güclü alətdir. Ümumi prinsip hər brauzerdə eynidir: tənzimləmələr → məxfilik bölməsi → sayt məlumatları. İnterfeys versiyadan versiyaya dəyişir, ona görə aşağıda konkret düymə adından çox marşrutu veririk.
Google Chrome: sağ yuxarıdakı üç nöqtə menyusu → Settings (Tənzimləmələr) → Privacy and security → Third-party cookies bölməsi. Burada üçüncü tərəf kukilərini bloklaya bilərsiniz. Mövcud məlumatı silmək üçün eyni bölmədə Delete browsing data seçin və «Cookies and other site data» qutusunu işarələyin. Tək bir sayt üçün: ünvan sətrindəki kilid/tənzimləmə ikonuna klikləyin → Cookies and site data → həmin domenin məlumatını silin.
Mozilla Firefox: menyu → Settings → Privacy & Security. Burada Enhanced Tracking Protection səviyyəsini seçmək olar (Standard / Strict / Custom) — Strict rejimi izləmə mexanizmlərinin çox hissəsini bloklayır. Mövcud məlumat üçün eyni səhifədə Cookies and Site Data → Clear Data. Firefox həm də «Delete cookies and site data when Firefox is closed» seçimini təklif edir — brauzeri bağlayanda hər şey avtomatik silinir.
Safari (macOS): menyu sətrində Safari → Settings → Privacy. Burada Prevent cross-site tracking seçimi var — o, saytlar arası izləməni məhdudlaşdırır. Mövcud məlumat üçün eyni bölmədə Manage Website Data → konkret domeni seçib silin və ya hamısını təmizləyin.
Safari (iPhone/iPad): Settings tətbiqi → aşağı sürüşdürüb Safari → Block All Cookies açarı və ya Clear History and Website Data. Diqqət: «Block All Cookies» aqressiv rejimdir və bir çox saytda giriş funksiyasını sındırır.
Microsoft Edge: üç nöqtə → Settings → Cookies and site permissions → Manage and delete cookies and site data. Chrome ilə eyni bazada qurulduğu üçün məntiq praktik olaraq eynidir.
Android brauzerləri: Chrome-un mobil versiyasında marşrut demək olar eynidir — üç nöqtə → Settings → Site settings → Cookies. Cihaz istehsalçısının öz brauzerində bölmə adı fərqlənə bilər, lakin o, həmişə «Məxfilik» bölməsindədir.
Səviyyə 3 — inkoqnito rejimi və təmizləmə
İnkoqnito (özəl) rejim barədə isə ən çox yanlış təsəvvür dolaşır, ona görə onu iki hissəyə ayıraq. İnkoqnito etdiyi: sessiya bitəndən sonra brauzer həmin pəncərədəki tarixçəni, kukiləri və sayt məlumatını cihazda saxlamır. Yəni eyni cihazdan istifadə edən başqa adam nə oxuduğunuzu görmür. Bu isə əsl praktik faydadır.
İnkoqnito etmədiyi: sizi «görünməz» etmir. İnternet provayderiniz, iş yerinizin şəbəkə administratoru və açdığınız saytların özü sorğunu adi qaydada görür. İnkoqnito — cihazdakı iz ilə bağlı alətdir, şəbəkədəki iz ilə deyil.
Ən radikal variant isə brauzerdə «bütün sayt məlumatını sil» funksiyasıdır: o, təkcə kukilərə deyil, localStorage-a və digər yerli yaddaş mexanizmlərinə də toxunur. Nəticə: bütün saytlarda sessiyalar sıfırlanır — yəni hər yerdə yenidən daxil olmalı olacaqsınız. Bu, ən təmiz, həm də ən narahat üsuldur.
Söndürəndə nə sınır — dürüst cavab
Bu bölmə ona görə var ki, çox sayt «kukiləri istənilən vaxt söndürə bilərsiniz» yazır və nəticəsini demir.
- Ciddi zəruri kukiləri bloklasanız — razılıq banneri hər səhifədə yenidən çıxacaq, çünki seçiminizi yadda saxlayacaq mexanizm qalmır. Sayt həm də digər texniki nasazlıqlarla işləyə bilər. Bu, cəza deyil, sadəcə mexanizmin necə işlədiyidir.
- Analitik kukiləri söndürsəniz — sizin üçün heç nə dəyişmir. Bütün mətn açıq qalır: nə oxu limiti, nə «qeydiyyatdan sonra davam edin» tələsi, nə də qısaldılmış versiya. Yeganə nəticə odur ki, sizin baxışınız bizim statistikamıza düşmür.
- Tərəfdaşlıq kukilərini söndürsəniz — yenə heç nə dəyişmir. Keçidlər işləyir, operatorun saytı açılır, şərtləri eynidir. Sadəcə keçid bizə aid edilmir.
- Bütün kukiləri qlobal bloklasanız (brauzer səviyyəsində) — bizim sayt oxunaqlı qalır, lakin başqa saytlarda ciddi problem yaranacaq: onlayn banka, poçta və ya sosial şəbəkəyə daxil ola bilməyəcəksiniz, çünki giriş sessiyası məhz kuki üzərində qurulur. Ona görə ümumi tövsiyə: qlobal blok yerinə üçüncü tərəf kukilərini bloklamaq daha balanslı seçimdir.
Kuki və məxfilik — praktik məsləhət
Bu bölmə hüquq haqqında deyil, gündəlik məxfilik haqqındadır — və elə buna görə faydalıdır.
Məsələ burasındadır: brauzer tarixçəsi çox danışan mənbədir. Cihazı ailə üzvləri, həmkarlar və ya dostlarla bölüşürsünüzsə, kimsə brauzeri açanda ünvan sətrində avtomatik tamamlanma və ya tarixçə sizin nə oxuduğunuzu göstərə bilər. Bu, texniki risk deyil — məişət riskidir və ondan qorunmaq sadədir:
- Ümumi cihazda inkoqnito rejimindən istifadə edin. Sessiya bağlananda tarixçə və kukilər cihazda qalmır. Bu, məhz ümumi cihaz ssenarisi üçün ideal alətdir.
- Tarixçəni və kukiləri müntəzəm təmizləyin — xüsusən ümumi kompüterdə.
- Brauzerin avtomatik tamamlanmasını yoxlayın: ünvan sətrinə bir hərf yazanda çıxan təkliflər tarixçədən gəlir.
- Ayrıca brauzer profili yaradın — Chrome, Firefox və Edge bunu dəstəkləyir. Profillər arasında kuki və tarixçə qarışmır.
- Ekranı kilidləyin. Ən sadə tədbir, həm də ən çox unudulan.
Bir daha vurğulayırıq ki, söhbət texniki gigiyenadan gedir. Kuki söndürmək və ya tarixçə təmizləmək heç bir halda hesabınızın təhlükəsizliyini əvəz etmir: güclü şifrə və iki faktorlu doğrulama — tamam ayrı mövzudur və ona operatorun tərəfində diqqət yetirilməlidir.
Bu siyasətdəki dəyişikliklər
Kuki dəsti sabit deyil: analitika sxemi dəyişə bilər, yeni texniki komponent əlavə oluna bilər. Belə hallarda bu səhifəni yeniləyir və yuxarıdakı tarixi dəyişirik. Tarix burada bəzək deyil, öhdəlikdir: mətnin hansı vəziyyəti əks etdirdiyini o bildirir. Heç nəyi dəyişmədən rəqəmi yeniləmək — oxucunu aldatmağın ən sakit formasıdır və biz bunu etmirik.
Şəxsi məlumatın toplanması, saxlanması və hüquqlarınız barədə ümumi qaydalar ayrıca sənəddə — Məxfilik Siyasətində — açılıb. İki sənəd bir-birini tamamlayır: bura mexanizm barədədir, ora isə məlumatın özü barədə.
Cari redaksiya tarixi: 16.07.2026. Sual və ya qeydiniz varsa: [email protected].
Qısa yekun
Bir abzasda: kuki — brauzerinizdəki kiçik mətn qeydidir, proqram deyil və fayllarınıza girişi yoxdur. Bizim saytda dörd kateqoriya var və yalnız biri — texniki — söndürülə bilmir, çünki razılıq seçiminizi məhz o yadda saxlayır. Analitik və tərəfdaşlıq kukiləri tam söndürülə bilər və söndürdükdə oxucu üçün heç nə itmir: mətn açıq qalır, şərtlər dəyişmir. Tərəfdaşlıq atribusiyası yalnız keçidin bizim saytdan gəldiyini qeyd edir — sizin oyun fəaliyyətinizi görmür və görə bilməz. Operatorun saytına keçəndən sonra onun kukiləri və onun siyasəti işləyir, bizimki yox. Nəzarət isə həmişə sizdədir: banner, brauzer tənzimləməsi və ya inkoqnito rejimi.
Məsuliyyətli Oyun / 18+
Sayt yalnız 18 yaşdan yuxarı şəxslər üçün nəzərdə tutulub. Məzmunumuz məlumatlandırıcı xarakter daşıyır və oynamağa çağırış deyil. Oyun gəlir mənbəyi deyil və belə planlaşdırılmamalıdır — heç bir strategiya, sistem, bonus və ya promokod uduş qazandırmır.
Məsuliyyətli Oyun prinsipləri sadədir: oynamağa başlamazdan əvvəl itirməyə hazır olduğunuz məbləği müəyyən edin və bu limiti aşmayın; itkiləri geri qaytarmağa çalışmayın; sessiyaların vaxtını məhdudlaşdırın; borc götürülmüş vəsaitlə oynamayın. Oyun üzərində nəzarəti itirdiyinizi hiss edirsinizsə, operatorun limit qoyma və özünü məhdudlaşdırma (self-exclusion) alətlərindən istifadə edin və peşəkar köməyə müraciət edin.
